Architectonisch herijken #13 – Jaarboek Architectuur


Als de afgelopen maanden iets duidelijk hebben gemaakt, is het wel hoe snel onze vaste waarden en ideeën achterhaald kunnen raken. Dat geldt ook voor architectonische begrippen. ARCAM is begonnen met een inventarisatie daarvan en beschouwing daarop. Architectonisch herijken #13: Jaarboek Architectuur.

15 september 2020 – Volgende week wordt het Jaarboek Architectuur in Nederland 2019-2020 gepresenteerd. Traditiegetrouw is de grote vraag: Wie staat er op de voorkant? Het blijft leuk om een jaar lang het architectuurbeeld van het jaar te mogen zijn, maar één ding is zeker: het gebouw van 2020 covert niet de inhoud van de essays die er in staan. De reflecties van de redactie zitten dit jaar namelijk ongekend dicht op de tijdgeest.  

Deze tijd vraagt om gevoeligheid en inlevingsvermogen, en soms sta je onbedoeld aan de verkeerde kant van het debat. Is de architect (m/v/x) in staat om alle veranderingen in de maatschappij waar te nemen en kan hij/zij/hen een werkwijze vinden die daarop aansluit?, vraagt architect Arna Mackic zich af.  Van alle geselecteerde projecten bevindt immers 70% zich in binnenstedelijk gebied, het deel van de stad deel waar verhoudingsgewijs veel mensen met een migratieachtergrond wonen. Toch heeft binnen de architectenbureaus die binnenstedelijk ontwerpen, slechts 4,6% van de ontwerpers een bi- of multiculturele achtergrond 

Architectuurcriticus Kirsten Hannema wijst op de aanstaande Omgevingswet, waarin gemeenten worden verplicht om gebruikers meer zeggenschap te geven over hun leefomgeving. Dat vraagt om een nieuwe benadering van de betekenis die architectuur kan hebben voor bewoners en gebruikers, en om nieuwe platforms die verhalen kunnen samenbrengen. Architect, onderzoeker en schrijver Teun van den Ende betoogt, in navolging van bijvoorbeeld Hugo PriemusHester van Buuren en Adri Duivesteijn, dat met name de verhuurdersheffing de woningmarkt ingrijpend heeft ontwricht. Hij pleit ervoor regels aan de verkoop te stellen in plaats van aan de bouw van woningen. Al deze invalshoeken bieden de juiste context voor het pleidooi van Adeola Enigbokan voor een nieuwe rol van de architect die opdrachtgevers en gebruikers op basis van gelijkwaardigheid en vertrouwen (als vriend of als burger) terzijde staat.  

Dat de geselecteerde projecten in het Jaarboek deze posities nog niet illustreren, heeft niet alleen te maken met het feit dat de bouw een trage discipline is. Het komt ook door de opzet van het Jaarboek, waarin alleen gebouwde projecten staan die in Nederland zijn opgeleverd door in Nederland gevestigde bureaus. Zo ontstaan hiaten in de weergave van de hedendaagse architectuurpraktijk. Om een breder beeld te laten zien, spraken Adeola Enigbokan en Laura Alvarez afgelopen week in Architecture Now over de nieuwe verantwoordelijkheden van de architect. Samen gaven zij daarvoor in onder andere Molenwijk (Amsterdam-Noord) een invullingDeze week praten Kirsten Hannema en Jarrik Ouburg over hoe verhalen en gedeelde geschiedenis als fundament kunnen dienen voor nieuwe betekenisgeving en betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving. Volgende week sluiten Teun van den Ende, Pilar Balat en Lorna Gibson de trilogie af met een gesprek over woningbouw die meer is dan een droge afvinklijst op basis van het Bouwbesluit. 

Of dat alles ook breed beklijft zou dan vanaf volgend jaar zichtbaar kunnen worden in het Jaarboek. Nu representatie en inclusie op steeds meer manieren verankerd worden in beleid en praktijk, is het interessant om te zien of deze hernieuwde aandacht voor alle gebruikers door de bouwwereld wordt aangegrepen om ook de grip op de kwaliteit van woningen en publieke ruimte te verstevigen. 

Indira van ’t Klooster, ARCAM-directeur


Verwant

Architectonisch herijken #14 – Verveling

Nu we in een gedeeltelijke lockdown gaan, kunnen architecten tot voorbeeld dienen. Die kunnen zich namelijk niet vervelen.

Architectonisch herijken #12 – Vrije ruimte

De ontwrichtende kracht van het virus wordt wereldwijd langzaamaan duidelijk.

Architectonisch herijken #11: Donutstad

Welke ruimtelijke vorm krijgt Donutstad Amsterdam? Misschien is een donut niet een passende metafoor, maar een koppeling aan de...

Architectonisch herijken #10: woningplattegronden

Bij een kritische beschouwing van de Tijdlijn tijdens de Dag van de Architectuur bleek dat er in Amsterdam tussen 2000 en 2020 ongelofelijk...

Architectonisch herijken #9: Dear white architects

Hoe woke zijn architecten eigenlijk?

Architectonisch herijken #8: Het ornament

De behoefte aan een break out na de (eerste) outbreak stijgt en de drang naar verhalen vertellen groeit.

Architectonisch herijken #7: Superstructures

Zelfs met de beste bedoelingen is een grid directief en vatbaar voor uitsluiting. Dus hoe zit het nou met...

Architectonisch herijken #6: De architect in doktersjas

De architect positioneert zich graag als genezer. Architectonisch herijken #6: de architect in doktersjas.

Architectonisch herijken #5 | Verhoudingen

Maat, schaal en correlatie zijn in alle kunstdisciplines belangrijk. Deel #5 in de serie Architectonisch herijken: Verhoudingen.

Architectonisch herijken #4 – Zintuiglijk ontwerpen 

Architectonisch herijken #4 duikt in de kunst van het zintuiglijk ontwerpen. 

Architectonisch herijken #3 – Routing versus Dérive

In de nieuwe anderhalvemetersamenleving komen twee architectonische concepten bovendrijven die buitengewoon nuttig zijn.

Architectonisch herijken #2 – Publiek domein

Hoe kijken we naar het publieke domein nu het zijn identiteit - mensen, ontmoeting en winkels - tijdelijk ziet...

Architectonisch herijken #1 – Thuis

De komende weken zal ARCAM - werkend vanuit huis - de nieuwe wereld nader gaan verkennen.