Architectonisch herijken #2 – Publiek domein


Als de afgelopen weken iets duidelijk hebben gemaakt, is het wel hoe snel onze vaste waarden en ideeën achterhaald kunnen raken. Dat geldt ook voor architectonische begrippen. ARCAM is begonnen met een inventarisatie daarvan en beschouwing daarop. 

Een potje bingo op de gang van een verzorgingstehuis, met afstand in acht nemend.

7 april 2020 – Terwijl theologen zich buigen over de vraag of het Coronavirus wel of niet een straf van God is, hebben (landschaps)architecten en stedenbouwkundigen hun eigen heilige huisjes te herbouwen. Eén daarvan is het Publiek Domein, onderwerp van gesprek in deel #2 van Architectonisch herijken.

Van Jane Jacobs tot Saskia Sassenpublieke ruimte gaat allereerst over de concentratie van mensen, ontmoeting, winkels. Nu de Amsterdamse straten leeg zijn en de openbare gebouwen verlaten, zijn ze verrassend genoeg prima te beschrijven aan de hand van dystopische visies op de netwerksamenleving en de identiteitsloze stad, zoals die in de jaren 90 in zwang waren.

‘De ruimte van de hypermoderniteit […] heeft slechts te maken met individuen (klanten, passagiers, gebruikers, toeschouwers) maar deze worden slechts geïdentificeerd, gesocialiseerd en gelokaliseerd […] aan de in- en uitgang. […] Het sociale spel lijkt zich elders af te spelen.* Dit fragment over niet-plaatsen van Marc Augé (1994) past wonderwel bij onze hedendaagse beleving van de gemiddelde supermarkt. En het is alsof Rem Koolhaas gisteren naar buiten keek, toen hij in 1995 schreef: ‘De generische stad is wat overblijft als grote stukken van het stedelijk leven zijn overgegaan naar cyberspace. Ze is een plek van zwakke en langgerekte gewaarwordingen, schaarse emoties, discreet en mysterieus als een grote ruimte verlicht door een bedlampje. […] Wat de generische stad bijeenhoudt, is niet een aanmatigend publiek domein […] maar het residuele. De straat is dood.’*

Wat kunnen ontwerpers bijdragen aan levendigheid, geborgenheid en massa op een afstand van 1,5 meter? Mark Rutte zal toewerkend naar een intelligente lockdownThe Death and Life of Great American Cities er niet op na hebben geslagen, maar Jane Jacobs geeft zelfs in deze context nuttig advies: ‘The first thing to understand is that the public peace […] of cities is […] kept primarily by an intricate, almost unconscious, network of voluntary controls and standards among the people themselves, and enforced by the people themselves.’

Dan helpt het als sociaal verdunnen ook leuk kan zijn. Balkonscenes beleven een revival. De Sweets-hotels zijn gewoon open. Frank Suurenbroek, Ivan Nio en Martijn de Waal verzamelden wereldwijd prachtige voorbeelden van lichtontwerp, responsieve installaties en kunst om looproutes te beïnvloeden, contact en veiligheid te bevorderen, en nieuwe ruimtes te creëren tijdens daluren in de openbare ruimte. Dat kan ook analoog, zoals het fenomeen “Gangbingo” bewijst. Een normaliter grauwe, onpersoonlijke gang in een verzorgingshuis wordt op slag omgevormd tot een levendige speelhal op het moment dat alle bewoners in de deuropeningen verschijnen. Briljant.

Indira van ’t Klooster, ARCAM directeur.

* Citaten uit “Dat is architectuur”, Hilde Heynen e.a. (2001)

In dit screenshot zie je dat de gangbingo viral gaat over de hele wereld. De echte bron van de foto hebben we dan ook helaas niet kunnen achterhalen.


Verwant

Architectonisch herijken #14 – Verveling

Nu we in een gedeeltelijke lockdown gaan, kunnen architecten tot voorbeeld dienen. Die kunnen zich namelijk niet vervelen.

Architectonisch herijken #13 – Jaarboek Architectuur

Deze tijd vraagt om gevoeligheid en inlevingsvermogen. En de reflecties van de redactie van het Jaarboek Architectuur blijken dit jaar ongekend dicht...

Architectonisch herijken #12 – Vrije ruimte

De ontwrichtende kracht van het virus wordt wereldwijd langzaamaan duidelijk.

Architectonisch herijken #11: Donutstad

Welke ruimtelijke vorm krijgt Donutstad Amsterdam? Misschien is een donut niet een passende metafoor, maar een koppeling aan de...

Architectonisch herijken #10: woningplattegronden

Bij een kritische beschouwing van de Tijdlijn tijdens de Dag van de Architectuur bleek dat er in Amsterdam tussen 2000 en 2020 ongelofelijk...

Architectonisch herijken #9: Dear white architects

Hoe woke zijn architecten eigenlijk?

Architectonisch herijken #8: Het ornament

De behoefte aan een break out na de (eerste) outbreak stijgt en de drang naar verhalen vertellen groeit.

Architectonisch herijken #7: Superstructures

Zelfs met de beste bedoelingen is een grid directief en vatbaar voor uitsluiting. Dus hoe zit het nou met...

Architectonisch herijken #6: De architect in doktersjas

De architect positioneert zich graag als genezer. Architectonisch herijken #6: de architect in doktersjas.

Architectonisch herijken #5 | Verhoudingen

Maat, schaal en correlatie zijn in alle kunstdisciplines belangrijk. Deel #5 in de serie Architectonisch herijken: Verhoudingen.

Architectonisch herijken #4 – Zintuiglijk ontwerpen 

Architectonisch herijken #4 duikt in de kunst van het zintuiglijk ontwerpen. 

Architectonisch herijken #3 – Routing versus Dérive

In de nieuwe anderhalvemetersamenleving komen twee architectonische concepten bovendrijven die buitengewoon nuttig zijn.

Architectonisch herijken #1 – Thuis

De komende weken zal ARCAM - werkend vanuit huis - de nieuwe wereld nader gaan verkennen.