Blog: Ruimte maken, ruimte laten


Mirjam IJsseling, sinds november 2018 aan de slag bij Architectuurcentrum Amsterdam als Projectleider en Programmamaker, deelt in een nieuwe blog haar gedachtes over thema’s en onderwerpen die bij Architectuurcentrum Amsterdam voorbij komen. In deze eerste blog richt zij haar blik op de tentoonstelling Collective Comeback.

Ruimte maken, ruimte laten

In mijn boekenkast staan drie stukgelezen collegedictaten: Het openbare rijk (1982);
Ruimte maken, ruimte laten (1984) en Uitnodigende vorm (1988). De vormgeving is
onmiskenbaar van de jaren 80, de ruim 750 tekeningen en foto’s zijn in zwart-wit, de
thema’s nog altijd actueel. Het zijn de verslagen van de colleges die Herman Hertzberger
als hoogleraar gaf aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Hij trekt altijd volle zalen,
deze meesterlijke verteller met een scherp oog.

Galerij als straat
Ook het beeldmerk van Collective Comeback staat erin. De foto is genomen op de vierde
verdieping van de Weesperflat (1966), precies zo hoog dat je uitzicht hebt over de daken
van de stad. De galerij wordt een straat, veilig voor de kleinste kinderen, een
gezamenlijk buiten voor de jonge ouders. De slaapkamers liggen aan de galerijkant, ze
hebben een licht verhoogde vloer, waardoor er goed zicht naar buiten is, maar niet naar
binnen vanaf de galerij. Inspirerend voorbeeld was het beroemde Justus van Effenblok in
Spangen van Michiel Brinkman (1919), dat vanzelfsprekend uitgebreid aan de orde komt
in de collegedictaten. De Weesperflat is een gemeentemonument en vierde twee jaar
geleden zijn vijftigjarig bestaan.

Zelfstandig wonen
Ook in De Drie Hoven (1974) draait alles om sociaal contact, er zijn ‘pleinen’ en ‘straten’,
het geheel is opgebouwd als een stad, met wijken en buurten. Zo ontstond een open
structuur waarbinnen toekomstige veranderingen eenvoudig konden worden ingepast.
De realiteit bleek anders. Ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen, privacy en
veiligheid zijn steeds belangrijker thema’s. Het gebouw voldoet niet meer aan de
hedendaagse eisen voor ouderenzorg, 31 december 2019 wordt het definitief gesloten.

Levensfasen van een gebouw
Buiten Amsterdam zijn er verschillende gebouwen uit het indrukwekkende oeuvre van
Hertzberger die worden getransformeerd. Binnen zijn bureau wordt momenteel gewerkt
aan de transformatie van Centraal Beheer (1972), van kantoren naar wonen.
De grote zaal van Vredenburg (1978) bleef bewaard en werd onderdeel van een nieuw
zalencomplex. En ook het voormalig ministerie van Sociale Zaken (1990) wordt
herontwikkeld. Met een enorme veerkracht werkt Hertzberger met zijn team aan deze
opgaven – hij vindt het bijzonder om alle levensfasen van een gebouw mee te maken.
De inventiviteit waarmee deze projecten worden aangepakt maakt nieuwsgierig naar de
mogelijke oplossingen die Hertzberger voor De Drie Hoven zou hebben ontworpen!

Lessen in architectuur
De drie dictaten uit de jaren 80 zijn gebundeld in het boek Ruimte maken, ruimte laten,
lessen in architectuur (1991) dat inmiddels in 11 talen is verschenen en wereldwijd wordt
gelezen. Het is een klassieker geworden, waarin Herman Hertzberger zijn ontwerpen en
zijn referenties deelt. Zijn eigen ontwerpen staan naast schilder- en beeldhouwkunst,
naast ontwerpen van tijdgenoten, beroemde pleinen en gebouwen met een verhaal.
De belangrijkste les? Het zorgvuldig opbouwen van een persoonlijke verzameling
referenties, een eigen frame of reference, is essentieel voor iedereen die met
architectuur en bouwen te maken heeft. In onze winkel ligt inmiddels de zevende druk van het boek, in het Engels, getiteld Lessons for Students in Architecture. Het boek geeft een inspirerend kijkje in de architectenkeuken!

Mirjam IJsseling
Architectuurcentrum Amsterdam, 7 januari 2019


Gerelateerd

Tentoonstelling Collective Comeback

11 jan 2019 - 23 jun 2019 : Archief : Nieuws

Ontdek hoe collectiviteit in de periode 1965-1985 vorm kreeg en hoe dit fenomeen vandaag opnieuw gestalte krijgt.

Filmvertoning ‘Het Model’ 50 jaar Weesperflat

23 apr 2019 - 03 mei 2019 : Archief : Nieuws

Als extraatje in de meivakantie vertonen we een korte docu over de Weesperflat en Herman Hertzberger

Lezing Experimentele woningbouw ’68-’80

25 apr 2019 : Archief : Nieuws

Kom naar de lezingenavond over het Rijksprogramma Experimentele woningbouw uit de jaren 1968-1980

Lezing ‘De statistieken van het Rokin: over hergebruik, sloop en de cultuurhistorische waarde van jonge bouwkunst’

02 apr 2019 : Archief : Nieuws

Hoe gaan we om met Post ’65-architectuur in de dynamische stad? Een Collective Comeback avond met een lezing van...

Filmvertoning Heerlijk anoniem – Wonen in het Plan van Gool

19 feb 2019 - 24 feb 2019 : Archief : Nieuws

Kom in de voorjaarsvakantie naar de tentoonstelling Collective Comeback en verdiep je aan de hand van deze film in...

Collective Comeback Déjà Vu

Nieuws

Hoe staan de negen iconische gebouwen uit de tentoonstelling Collective Comeback uit de jaren '65-'85 er nu bij? Zoek...

Herman Hertzberger opent Collective Comeback

11 jan 2019 : Archief : Nieuws

Herman Hertzberger opent vrijdag 11 januari de nieuwe tentoonstelling Collective Comeback!