Centraal Station


 
Stationsplein 9-33
Burgwallen Nieuwe Zijde
Amsterdam
P.J.H. Cuypers en A.L. van Gendt
G. Hoogewoud, J.J. Kruyt, A. Oxenaar, P.J.H. Cuypers en Amsterdam, Gebouwen en ontwerpen 1860-1898, 's Gravenhage, 1985 D. van der Horst (red.), Aan 't schipryk Y...Oude en jonge monumenten rond de historische oevers van het IJ, 1995 www.bmz.amsterdam.nl/adam/nl/msp/centraal.html
1889
Infra
 

Stationsgebouw aan het IJ

Met de aanleg van de Noord-Hollandse Staatsspoorweg van Nieuwe Diep (bij Den Helder) naar Amsterdam in 1869 werd het tijd een centraal personenstation te stichten in het Open Havenfront. Het Centraal Station zou het noodzakelijke verbindende station vormen tussen de twee bestaande spoorwegstations: station Willemspoort en station Weesperpoort. Stationsgebouwen waren tot dan toe altijd door de ingenieurs van Waterstaat gebouwd naar een voorgeschreven standaardtype. Als toegang tot de stad zou het Centraal Station een markante plaats in het stadsbeeld innemen. Om deze reden werd dit stationsgebouw het eerste in Nederland waarvan het ontwerp aan architecten werd toebedeeld.

P.J.H. Cuypers en A.L. van Gendt kregen in 1876 de opdracht voor het ontwerp van het station. In dit ontwerp zijn alle functies samengebracht in één gebouw van 306 meter lang en dertig meter diep. Deze geringe diepte komt voort uit de functie van het gebouw. De massageleding, met een verhoogd en vooruitspringend middendeel en op de hoeken twee traptorens, werd ontleend aan het standaardtype voor een ‘station eerste klasse’. Aan weerszijden staan vleugels met hoekpaviljoens en lage vleugels met goederenloodsen.

Het gebouw is uitgevoerd in een neostijl die is geïnspireerd op de late gotiek en de vroege Renaissance. Het heeft een dragende baksteenconstructie die is verstevigd met hardsteen en zandsteen. Voor de overspanningen zijn ijzeren spanten en liggers gebruikt. J.A. Alberdingk Thijm en V. de Stuers hebben Cuypers geadviseerd bij het samenstellen van het uitgebreide beeldenprogramma voor de gevels van het station. In 1884 werd het gebouw opgeleverd. Op dat moment ontbrak nog de kap over het perron. Met het gereedkomen van deze (eerste) kap was in 1889 de bouw van het station voltooid. Het stationsgebouw staat sinds 1974 op de rijksmonumentenlijst. (ARCAM/TJ)