De Tijdlijn van… Vrouwen Bouwen Wonen: Ruimte voor/door vrouwen


Twee vrouwen zittend op straatmeubilair in de Kinkerstraat. Foto Fons Heijnsbroek via Flickr.

Met de komst van de Tijdlijn Amsterdam 2000-2030 nodigt ARCAM diverse experts uit om hun kennis en kunde te delen. Nikki Manger (kunst- en architectuurhistoricus) en Ellen van Kessel (voorzitter Amsterdams netwerk Vrouwen Bouwen Wonen) haken in op de betekenis van de vrouw in de architectuurwereld, zowel in de rol van ontwerper als van bewoner. 

Lange tijd werd de openbare ruimte vormgegeven door mannen waarbij tijdens het ontwerpproces weinig rekening werd gehouden met de vrouwelijke bewoners. Hoe ziet de stad van de toekomst eruit door de ogen van vrouwelijke gebruikers? Deze vraag staat centraal in Women Make The City: een vrouwenadviesraad die de gemeente Amsterdam input geeft bij het vormen van de Omgevingsvisie 2050. Marieke van Doorninck, de eerste vrouwelijke wethouder Ruimtelijke Ordening en Duurzaamheid in Amsterdam, nam daartoe in 2019 het initiatief. Tijdens (online) bijeenkomsten in de Bijlmer, Amsterdam-Noord en Nieuw-West wordt gepraat over inclusiviteit, jeugd, ontmoeten & verbinden en veiligheid. Een greep uit de adviezen: verbeteren van de verlichting op straat, medewerkers in het openbaar vervoer en het welvarende zakencentrum in Zuidoost verbinden met de armere nabije woonbuurt. Meest belangrijk: verschillende bewoners betrekken bij het ontwerpproces.

De Roze Hallen. Foto Ossip van Duivenbode

De bewoners en gebruikers staan centraal
Bouwen vrouwen anders dan mannen? Niet echt. Wel valt door de tijd heen de aandacht voor de gebruiksvriendelijke woningplattegrond op. Zo vond de eerste architecte in Nederland, Margaret Staal-Kropholler al een eeuw geleden praktische woningplattegronden belangrijk. Dertig jaar geleden ontwierp Luzia Hartsuyker-Curjel de vrouwvriendelijke woningplattegrond met gelijkwaardige ruimten en bedacht Margreet Duinker flexibele woningen met uitneembare wanden. Bij het innovatieve renovatieproject Koningsvrouwen (Archivolt architecten met o.a. Marloes van Haaren en Frederike Kuipers) in Landlust van 2009 was er een aparte vrouwen- en kinderraad ingesteld. Het in 2018 opgeleverde (bijna) energieneutrale appartementengebouw Roze Hallen (Joke Vos architecten en Van der Werff architecten) in West is gebouwd voor een groep ouderen uit de LHBT-gemeenschap en is in intensief overleg met hen ontworpen. Deze aandacht voor de gebruikers en bewoners is een groot goed. En niet meer dan logisch dat deze voorbeelden aan bod zijn gekomen bij VBW netwerkbijeenkomsten of excursies.

De sloop van de Bijlmerbajes via Gemeente Amsterdam

Bouwen aan een inclusieve maatschappij
Een jonge ontwerper die de verschillende gebruikers centraal stelt in haar werk is de Bosnisch-Nederlandse architect Arna Mačkić (1988, Bosnië Herzegovina). Op vijfjarige leeftijd gevlucht naar Nederland zag zij hoe haar geboortestad door de Bosnische burgeroorlog werd verwoest en hoe architectuur werd ingezet om doelbewust te segregeren. Samen met Lorien Beijaert richtte Mačkić Studio L A op waarin zij ontwerpen voor een inclusieve maatschappij. Totdat de sloophamer er tegenaan ging was de studio gevestigd in de voormalige Bijlmerbajes. De ontwerpers deelden deze plek met zeshonderd statushouders en een culturele broedplaats. Helaas lukte het Studio L A niet om de tralies voor de ramen te laten verwijderen: deze dragen immers niet bij niet bij aan een warm welkomstgevoel voor de bewoners van het AZC. Wel zet ze mensen aan het denken hoe ruimtes bijdragen aan in- en uitsluiting van verschillende groepen in de maatschappij.

Openbaar toilet als spiegel van de samenleving
Ongelijkheid in de publieke ruimte werd ook door Geerte Piening aangekaart. Toen zij in 2017 door de politie op de bon werd geslingerd voor wildplassen werd duidelijk dat er veel te weinig openbare sanitaire voorzieningen in Amsterdam zijn: 35 openbare toiletten waarvan slechts twee voor vrouwen. Geerte vocht de boete van 140 euro aan, maar zonder succes. Volgens de kantonrechter kunnen vrouwen ook gebruik maken van een urinoir. Wel kwam D66 Amsterdam met het initiatiefvoorstel “Baas in eigen Blaas“ voor meer openbare toiletten. Dit voorstel is aangenomen, zodat toiletten in gemeentegebouwen worden opengesteld en plaskrullen verwijderd voor inclusievere toiletcabines.

Brede School de Kikker

Zonder duurzaamheid geen toekomst
De stad van de toekomst wordt in ieder geval groen. De gifgroene Brede School De Kikker in Osdorp van Liesbeth van der Pol (DOK architecten) is gebouwd met gecertificeerd duurzaam vurenhout. Het gebouw is ook duurzaam qua functies met twee basisscholen, GGD en kinderdagverblijf. Deze functiemenging bevordert ontmoeting en interactie tussen verschillende groepen mensen.

Deze vele initiatieven van boven- en onderaf tonen een stad in beweging. Op weg naar een duurzame en inclusieve toekomst waarin zowel de openbare ruimte en gebouwen een realistische afspiegeling zijn van de maatschappij.


Verwant

Tijdlijn Amsterdam 2000-2030

Met de nieuwe tijdlijn van Amsterdam reis je door de laatste twee decennia van Amsterdam en voeg je toe...

De Tijdlijn van… Ariadne Onclin: Amsterdammers in Almere

Duik in de geschiedenis van de relatie tussen Almere en Amsterdam

De Tijdlijn van… Tracy Metz: Dozen

We bestellen meer online en hoe past die toenemende dozenstroom in het stedelijk weefsel?

De Tijdlijn van… Wouter Pocornie: Gentrificatie 101

Wat is de 'gentry' van Amsterdam van de afgelopen twintig jaar?

De Tijdlijn van… Bas Kok: de hybride havenstad aan het IJ  

ARCAM nodigt in het kader van de nieuwe Tijdlijn Amsterdam 2000-2030 diverse experts uit om hun kennis, kijk en...