Do Janne’s Weekly Post | Dialoog met Philip Ross


Dit is de eerste dialoog in een serie van drie, waarin Architect in Residence Do Janne Vermeulen per email een tweegesprek voert met mensen uit een ander vakgebied. Zo ontstaan er steeds gedachtewisselingen tussen twee vakgebieden, ieder vanuit zijn of haar eigen standpunt. 

In deze eerste uit de reeks spreekt Do Janne met Philip Ross, ontwerper/onderzoeker intelligente lichtsystemen (Studio Philip Ross):

Leestijd: 6 minuten (exclusief filmpjes)

Do Janne:
Beste Philip, We kennen elkaar van Atlas waar jij een grote rol speelde in de totstandkoming van het smart lighting grid en het ‘Living Lab’. Ik ben benieuwd naar jouw ideeën over de wisselwerking tussen het fysieke gebouwontwerp en de digitale wereld. Het gebruik van data en de interactie van smartphones en andere smart devices met slimme systemen wordt in gebouwen steeds belangrijker. Hoe zie jij hierin de rol van ontwerpers? Soms vrees ik dat architectuur en stedenbouw worden gereduceerd tot het ontwerp van neutrale en flexibele plekken omgeven door een ‘skin’ tegen de elementen, waarbinnen digitale middelen voorzien in onze ruimtebeleving. Wat denk jij?

Philip:
Beste Do Janne, 
In de jaren negentig werd hier in de computerwetenschappen al over geschreven, aangeduid als Ubiquitous Computing: alomtegenwoordige gegevensverwerking. De digitale wereld zou rond deze tijd versmolten zijn met de fysieke, met naadloze transities tussen de twee. Hier zijn we, zacht gezegd, nog niet aanbeland. Eén uitdaging is dat al die smartness zich grotendeels buiten de menselijke perceptie afspeelt: sensoren zijn vaak onzichtbaar en algoritmes doen hun werk uit het zicht. De oversteek van de digitale naar de fysieke wereld gaat dan vaak via schermen. Schermen zijn eigenlijk een belediging voor de menselijke perceptie. En als het digitale ‘schermloos’ ingrijpt op de fysieke wereld geeft dit vaak onbegrip of zelfs wantrouwen. Onnavolgbare automatische zonwering, niet echt een hoogdravend Smart Building element, is een berucht voorbeeld.

Nu lijkt het net of ik tegen Smart Cities & Buildings ben. Integendeel! Er zijn prachtige mogelijkheden. Een mooi voorbeeld op kleine schaal is een ontwerp van Philips Design, uit 2007 al. Dit is een ‘slimme’ hotelkamer waarbij het raam de lichtinval op een elegante en interactieve manier regelt om het dagritme van de gast te ondersteunen. Het digitale en fysieke komen hier erg mooi samen. Kijk ook naar het moment van wakker worden op 3:51:

Ik denk dat ontwerpers van de leefomgeving de verantwoordelijkheid naar zich toe mogen, of zelfs moeten, trekken om de samensmelting van het digitale en fysieke op elegantere, menselijkere manier vorm te geven. Zie jij dat als een mogelijk werkveld voor de architectuur?

Do Janne:
Beste Philip, interessant gesteld. En terecht: de schermen waarmee we de digitale wereld beleven roepen bij mij vaak de weerstand op. Alleen al omdat ze zo weinig met fysieke interactie te maken hebben en maar maximaal twee zintuigen stimuleren. Op zijn minst zie ik het als een verantwoordelijkheid van architecten om zich tot de digitale wereld te verhouden en er een mening over te hebben. De vraag blijft allereerst: waarom zouden we de digitale wereld überhaupt betrekken bij het ontwerpen van gebouwen en steden? Wat denk jij dat de argumenten zijn? De meest voor de hand liggende argumenten lijken duurzaamheid en efficiency te zijn. Toch lijkt het me dat je als architect ‘smart city’ niet (alleen) moet zien als het verzamelen van data om een stad efficiënter te maken. Ik denk dat het de taak van ontwerpers is om te onderzoeken hoe je smart technology kunt inzetten om de stad mooier, leuker, socialer te maken. Om mensen uit te dagen en hen bewust te maken van de wereld om hen heen. Er zijn veel mooie, vaak tijdelijke, installaties.

Maar echte toepassingen op het gebied van architectuur en stedenbouw die een urgente vraag beantwoorden? Hoe komen we daar?

Philip:
He Do Janne,
ik kan me heel goed vinden in de bredere scope die je ziet voor smart technology, vanuit een grotere variatie aan waarden. En inderdaad, hoe komen we daar? Ik heb geen pasklaar antwoord, maar kan wel bevindingen delen uit mijn ontwerponderzoek en -praktijk op het gebied van intelligent licht. Een slimme omgeving gaat over dynamiek, over interactie tussen mens en omgeving en mensen onderling. Als die beoogde interacties leidend worden als doel in het ontwerpproces, wordt het ontwerp ook eerder relevant in die termen.

Het dynamische karakter vereist specifieke ontwerptools en -technieken die deze dynamiek ervaarbaar kunnen maken voor de ontwerpers zelf en andere belanghebbenden. Dat is belangrijk, want als deze dynamiek niet in enige vorm op ervaringsniveau komt tijdens het proces, dan is de esthetiek ervan niet te ontwerpen. Dan krijg je ‘post-it ontwerpen’ en daar hebben we er al genoeg van.

Het plan voor het Brainport Smart District is actueel in de context van onze discussie. Bijzonder is dat hier een strategie rondom data is gebouwd. De taal die gehanteerd wordt lijkt op de standaardtaal van Smart Cities, maar hopelijk wordt deze kans ook aangegrepen om vanuit een ontwerp perspectief te exploreren hoe het fysieke en het digitale op elegante en betekenisvolle manier met elkaar verbonden kunnen worden:

Uiteindelijk is de werkelijkheid onvoorspelbaar. Een iteratief proces met input van belanghebbenden, en enige openheid in het ontwerp passen daarbij. Ook het meehelpen inrichten van organisatorische en beheeraspecten is van niet te onderschatten belang. Want het is even wennen, zo’n slimme omgeving. Ik leer nog elke dag, maar bovenstaande is mijn richtsnoer. Het is niet evident, maar zou zo’n interactieve ontwerpaanpak iets kunnen betekenen binnen de architectuur?

Do Janne:
Beste Philip, als architect (of stedenbouwer) denken we vaak dat wij al enorm iteratief en met veel openheid ontwerpen: de dialoog met de gebruiker, opdrachtgever en omgeving is de basis voor ons ontwerp. Vanuit de enorm lange ervaring die over de eeuwen in architectuur is opgedaan zou je mogen verwachten dat het omgedraaid zou moeten zijn: onze ontwerpaanpak als blauwdruk voor het ontwerpproces van interactieve omgevingen. Immers, in de IT heet degene die de omgeving bouwt ook Architect. Of zijn wij ‘gebouwarchitecten’ daarin achtergebleven en ingehaald door ontwerpers van digitale omgevingen? In elk geval denk ik zeker dat de kruisbestuiving veel kan opleveren: zolang we ontwerpen vanuit ervaringen, interactie en functie, wordt de fysieke omgeving meer dynamisch en kunnen we de digitale omgeving koppelen aan beleving. Zo voorkomen we dat alles volgeplakt wordt met digitale post-it’s.

Meer weten? Koop dan snel een ticket voor het debat Smart Cities of Domme Steden met o.a. Do Janne Vermeulen op dinsdag 21 mei in OBA Oosterdok. 

Over de Architect in Residence
De Architect in Residence (AiR) is een onafhankelijke ontwerper die in een vrije rol binnen Architectuurcentrum Amsterdam met bijvoorbeeld debatten, moderaties en columns de discussie aanjaagt over stedelijke ontwikkelingen. De AiR geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de stad en haar bewoners. In 2019 heeft Architectuurcentrum Amsterdam maar liefst vier nieuwe Architects in Residence die ieder drie maanden voor hun rekening nemen en onderwerpen agenderen die zij belangrijk vinden. 


Gerelateerd

Debat De Amsterdamse Woningplattegrond

11 sep 2019 : Agenda : Nieuws

We steken de thermometer in de Amsterdamse woningbouw aan de hand van de woningplattegrond.

Observatie #1: De wurggreep van de installaties

Nieuws

Deze zomer staat in het teken van onderzoek naar de woningplattegrond door AiR #3 Marc Reniers

Maak kennis met Marc Reniers | AiR #3 2019

Nieuws

Als Architect in Residence in de zomermaanden van 2019 wil Marc Reniers van het Amsterdamse architectenbureau M3H onderzoek doen...

Do Janne’s Weekly Post (slot) | Smart Cities en Privacy

Nieuws

Onze tweede Architect in Residence van 2019, Do Janne Vermeulen – architect en medeoprichter van Team V Architectuur – deelt wekelijks van april t/m...

Do Janne’s Weekly Post | Dialoog II met Philip Ross

Nieuws

De vijfde dialoog in een serie waarin Architect in Residence Do Janne Vermeulen per email een tweegesprek voert met...

Do Janne’s Weekly Post | Dialoog met Giovanni de Niederhausern

Nieuws

Dit is alweer de vierde dialoog in een serie waarin Architect in Residence Do Janne Vermeulen per email een...

Do Janne’s Weekly Post | Smart Mobility

Nieuws

Onze tweede Architect in Residence van 2019, Do Janne Vermeulen – architect en medeoprichter van Team V Architectuur – deelt wekelijks van april t/m...

Do Janne’s Weekly Post | Dialoog met Antonio Gomez-Palacio

Nieuws

Architect in Residence Do Janne Vermeulen in gesprek met Antonio Gomez-Palacio over sociale factoren bij het ontwerpen van smart...

Do Janne’s Weekly Post | Dialoog met Jasper Nijveldt

Nieuws

Dit is de tweede dialoog in een serie waarin Architect in Residence Do Janne Vermeulen per email een tweegesprek voert...

Do Janne’s Weekly Post | The Quantified-self

Nieuws

Architect in Residence Do Janne Vermeulen vraagt zich af wat zinvolle toepassingen van data-verzameling en analyse zijn die de...

UITVERKOCHT Debat Smart Cities of Domme Steden

21 mei 2019 : Archief : Nieuws

Over het gebruik van data in Amsterdam, de ontwikkelingen in proeftuin Toronto en over de rol van de architect...

Do Janne’s Weekly Post | Smart Cities: Wat is de vraag?

Nieuws

Do Janne's Weekly Post over Sidewak Labs in Toronto, Canada


Verwant

Maak kennis met Do Janne Vermeulen | AiR #2 2019

Do Janne Vermeulen doet onderzoek naar Smart Cities in het tweede kwartaal van 2019