Fietsroute Am I an Ornament?


Vijftien recente Amsterdamse projecten schitteren in de fototentoonstelling Am I an Ornament?. Ter gelegenheid van deze tentoonstelling lanceren we een fietsroute die langs enkele van deze gebouwen leidt en eindigt bij Museum Het Schip. Stap op de fiets en maak een reis van het hedendaagse ornament naar de beelden van Hildo Krop, de Amsterdamse stadsbeeldhouwer van de twintigste eeuw. 

We beginnen de route bij ARCAM, op de Prins Hendrikkade 600.

[1] ARCAM Architectuurcentrum Amsterdam
Sta even stil bij het paviljoen van ARCAM, ontworpen door René van Zuuk. Speciaal voor de tentoonstelling heeft Van Zuuk een tekst geschreven over de architectuur in relatie tot het ornament. Je leest zijn verhaal op de gevel bij de entree.

Vanaf ARCAM is het een paar minuutjes fietsen naar de Kleine Wittenburgerstraat 1 waar we de Oosterkerk vinden waar een gedenksteen is geplaatst.

[2] Gevelsteen Oosterkerk
De gevelsteen op de Oosterkerk, rechts van de entree, werd gemaakt door Hildo Krop in opdracht van de inwoners van de Oostelijke Eilanden in 1945. De inwoners hadden het extra zwaar tijdens de hongerwinter in het laatste oorlogsjaar. De St. Anna kerk (nu de Oosterkerk) richtte het Interkerkelijke Comité Levensmiddelenvoorziening voor De Eilanden op (ICLEI). Dit comité zette zich in om eten te verzamelen voor de inwoners en uiteindelijk kwamen twee coasters vol met verzameld voedsel dit afgeven in Amsterdam. De gedenksteen laat een moeder zien, die samen met haar kinderen uitkijkt naar de boot met voedsel. Op de gevel buiten hangt een kopie van het origineel. Het origineel, wat erg aangetast was door erosie en zure regen, hangt binnenin het kerkgebouw.

Fiets vanaf de Oosterkerk terug richting ARCAM, vanwaar je vanaf de kade het gebouw 27 E van Bureau SLA op het Marineterrein mooi kan bewonderen aan de overkant van het water.

[3] Marineterrein 27 E
Gebouw 27 E is de voormalige technische school. Het gebouw uit de jaren ‘60 is geheel ontworpen volgens de “Vijf Punten van een Nieuwe Architectuur” van architectuurgoeroe Le Corbusier. In 2016 is de betonnen casco getransformeerd naar een open gebouw, door bureau SLADe 27 ramen hebben elk hun eigen patroon van houten zonweringen. De patronen verbeelden de 27 vlaggen van de 18 Europese lidstaten anno 2016. De Nederlandse vlag ontbreekt bewust, deze is vertegenwoordigd in de ramen van het trappenhuis. 

Amsterdam, Gebouw 27 op Marinecomplex. Foto Jan de Wit

Verder fietsend over de Prins Hendrikkade richting Amsterdam Centraal kom je na zo’n 5 minuutjes langs Grand Hotel Amrâth Amsterdam, het vroegere Scheepvaarthuis. Op en in dit gebouw zijn vele gevelbeelden en ornamenten te zien van Hildo Krop.

[4] Grand Hotel Amrâth Amsterdam,
De beelden op deze gevel komen uit de beginjaren van de beeldhouwer en hij heeft dan ook nog geen duidelijk eigen signatuur. Hierdoor is het moeilijk zijn werken te onderscheiden van de beeldhouwer Hendrik van den Eijnde. De versieringen aan de gevel van het Scheepvaarthuis laat de geschiedenis zien van de Nederlandse scheepvaart. Bijzonder is dat de beeldhouwers met veel verschillende soorten materialen mochten werken, zoals graniet, gips, hout, ijzer en lood. Ook kon de gevel rijkelijk versierd worden met beeldhouwwerken omdat er niet aan de constructie gedacht hoefde te worden. De bakstenen gevel is namelijk een behuizing van het betonnen skelet.

Beeld; Scheepvaarthuis © Jan Derwig

Even verderop steek je het water over via de Odebrug, richting Centraal Station. Aan de kant van het IJ bevindt zich het nieuwe busstation, met een ontworpen stationskap door Benthem Crouwel Architects.

[5] Bus Terminal – Amsterdam Centraal Station
De rode en oranje glasplaten in de kap spellen AMSTERDAM. De gekleurde panelen verwijzen naar de eerste reclameteksten in de gevels van monumentale stoomdaken en creëren een caleidoscopisch kleureffect op de kade. De letters zijn ruim 22 meter hoog en gaan daarmee een verbinding met de overkant van het IJ aan, vanwaar de letters goed te zien zijn. Ook dit project is te bewonderen in de nieuwe tentoonstelling bij ARCAM.

Hierna fiets je via de Ruijterkade de Westerdoksdijk af, helemaal naar het einde van de Silodam. Vanaf hier heb je prachtig uitzicht op de NDSM-Pier aan de overkant, waar BOTEL ligt.

[6] BOTEL
Dit drijvende hotel valt op door de vijf grote letters op het dak, die ook het woord BOTEL spellen. De letters verwijzen naar de schoorstenen van de oceaanstomers die vroeger op de NDSM-werf worden gemaakt. De kunststof letters zijn 6,5 meter hoog en ontworpen door MMX-architecten en
Jord den Hollander. Door de letters extreem te vergroten, krijgt de anonieme boot eronder een dynamisch accent. Wist je dat je kan slapen in de letters? 

Botel. Foto Marco de Groot – Marcorama

Vervolgens keer je terug over de Silodam en fiets je de Van Diemenstraat in. Deze loopt over in de Tasmanstraat. Fiets deze ekker langs het water uit, totdat je bij de Spaarndammertunnel bent. Hier zijn de Air Cells van Studio Tjep te bewonderen.

[7] Air Cells
In opdracht van de Gemeente Amsterdam heeft Studio Tjep. vier torens ontworpen die de feloranje ontluchtingskasten van de nieuwe Spaarndammertunnel verpakken. De 6 meter hoge torens zijn opgebouwd uit glanzende roestvrijstalen vlakken die een zelfdragende constructie vormen. Het patroon van de vlakken is geïnspireerd op microscopische afbeeldingen van bladeren. “Net als het omringende groen van het Houthaven Park ademen de torens lucht”, vertelt ontwerper Frank Tjepkema. “De uitvergrootte bladstructuur van de panelen verwijst op die manier naar de omgeving en de functie van de torens.”

Air Cells. Foto Marco de Groot – Marcorama

Vanaf hier fiets je zo de Spaarndammerstraat in tot aan het Westerpark. Bij het Spoorwegviaduct zijn meerdere beeldhouwwerken van Hildo Krop te bewonderen.

[8] Overvloed en Verkeer van Hildo Krop
Aan weerszijde
van het spoorviaduct zien we een paar stoere beelden. Deze zijn gemaakt door de stadsbeeldhouwer Hildo Krop. De een heet Overvloed en laat een mensenpaar zien. Dit beeld is geïnspireerd op het gedicht Pan van de dichter Herman Gorter, waarbij de Griekse god Pan de schatten der aarde uitstort over de mensheid Het andere beeld heet Verkeer en toont een aardbol omgeven door drie arbeiders waaronder een mijnwerker, een havenwerker en een spoorwegarbeider. Opvallend zijn de slangenkoppen onder de beelden, waarin de zege van de arbeidersklasse op het kapitaal wordt bezongen. De slang symboliseert dan het kapitaal die door de arbeidersklasse vertrapt wordt. De communistische gezinde Hildo Krop heeft dit waarschijnlijk bedoeld als een opwekkende stimulans voor de vele arbeiders die in de achtergelegen Spaarndammerbuurt woonden.

Spoorwegviaduct bij het Westerpark.Foto Annemarieke Verheij via amsterdamse-school.nl

Sla naar rechts af, en fiets via het Domela Nieuwenhuisplantsoen de Zaanstraat op. Deze straat ga je af tot de splitsing van Zaanstraat en Oostzaanstraat. Op deze splitsing zie je het oude hulppostkantoor en huizencomplex ‘Eigen Haard’.

[9] Ornamenten rondom het Spaarndammerplantsoen
De Amsterdamse School is rijk aan ornamenten. Rond het Spaarndammerplantsoen staan de mooiste gebouwen van deze stroming. Het eerste ‘paarse’ blok werd in 1913 gebouwd in opdracht van de bouwondernemers Klaas Hille en Gerrit Kamphuys. Het bijzondere is dat hier voor het eerst de gevel als een eenheid werd gezien. De architect Michel de Klerk speelde met de vormen van de ramen en trappenhuizen. Op het paarse blok zien we op beide hoeken een beeld van architect Michel de Klerk en Hildo Krop samen. De twee beelden tonen als verwijzing naar de straatnamen de wapens van de gemeentes Oostzaan en Wormerveer en zijn, voorzien van cipressen en een kabouter op klompen. 

Bij het gele blok aan het Spaarndammerplantsoen zien we veel ornamentering boven de deuren. Deze zijn gebaseerd op de natuur. Ook herkennen we vormen die verwijzen naar Oosterse invloeden. Deze oosterse invloed is niet helemaal verwonderlijk want het Amsterdamse School tijdschrift Wendingen had nummers die gewijd waren aan Oost-Aziatische kunst. 

[10] Het Schip
Het derde
‘oranje’ blok staat bekend als Het Schip en is het meest beroemd. De naam Het Schip is nooit officieel gegeven en waarschijnlijk in de volksmond ontstaan omdat het gebouw de vorm van een Schip heeft. Het gebouw dat in 1921 gereedkwam, heeft veel golvende bakstenen elementen en is vol kleur, details en kunstwerken. Maak je fietsroute compleet met een bezoek aan Museum Het Schip!

Met dank aan Museum Het Schip voor de teksten van punt 8, 9 en 10.


Gerelateerd

Landmassa Podcast: Bonusaflevering 1 – Over sexy iconen en de woonrenaissance

Nieuws

Hij staat live! De Bonusaflevering van de Podcast Landmassa die helemaal in het teken staat van het weekend van...

Dag van de Architectuur Amsterdam 2020

20 jun 2020 - 21 jun 2020 : Archief : Nieuws

Reserveer nu je plek voor de Dag van de Architectuur bij ARCAM!