Grand Hotel Amrâth Amsterdam


 
Prins Hendrikkade 108-114
Amsterdam
J.M. van der Mey
Vijf minuten lopen vanaf Centraal Station Amsterdam
M. Casciato, De Amsterdamse School, Rotterdam 1996; Maaike Behm, Maarten Kloos, 25 Buildings you should have seen, Amsterdam, Amsterdam 2002; Hilde de Haan e.a., Amsterdamse gebouwen, Amsterdam 1981.
1916
Kantoren, Leisure
 

Voormalig Scheepvaarthuis
Op de hoek van de Prins Hendrikkade en de Binnenkant staat het Scheepvaarthuis. Hier legde J.M. van der Meij in 1913 het fundament voor een nieuwe architectonische stijl: de Amsterdamse School. Het was zijn eerste grote opdracht als zelfstandig architect en, bleek later, ook zijn meest invloedrijke. In 1911 kreeg hij de opdracht een nieuw kantoorgebouw voor zes scheepvaartrederijen te bouwen. Het gebouw zou het eerste bedrijfsverzamelgebouw van heel Europa worden.

Ontwerp
De vormgeving van het Scheepvaarthuis is een duidelijke verwijzing naar deze functie. Door de driehoekige plattegrond doet het vijf verdiepingen hoge gebouw denken aan de boeg van een schip. De constructie, ontworpen door de gebroeders Van Gendt, bestaat uit een gewapend betonskelet, ingevuld met een imposante bakstenen gevel. Naast ‘gewone’ bakstenen en ‘versierde stukken’ zitten er maar liefst 200 vormstenen in de gevel. Deze stenen waren voorzien van merktekens die de metselaars op de werktekeningen konden terugvinden. Hoewel de bouw in twee fases verliep werden alle bakstenen in een keer gebakken om kleurverschil te voorkomen.

‘Gesamtkunstwerk’
Het Scheepvaarthuis valt op door de rijke versiering van zowel de gevel als het interieur. De ornamenten en details verwijzen, net als de vorm van het gebouw, naar de oorspronkelijke functie. Een voorbeeld is de loden dakrand, die is voorzien van motieven in de vorm van scheepstouwen, golven en vissenkopjes.

Lang niet al deze ‘versiersels’ zijn door Van der Meij zelf ontworpen. Voor het maken van dit ‘gesamtkunstwerk’ – een ontwerp als één geheel – schakelde de architect de hulp in van oud-collega’s en vrienden. Deze veelal jonge kunstenaars ontwierpen ieder detail: ornamenten, glas-in-lood, textiel, meubels en lampen bijvoorbeeld. Zelf ontwierp Van der Meij naast het exterieur ook de triplexdeuren in de hal, het trappenhuis en de gangen.

Trappenhuis
Wie een bezoekje brengt aan het Scheepsvaarthuis mag zeker niet vergeten om het trappenhuis te beklimmen. Het is een indrukwekkende, rijk gedecoreerde verbinding tussen de verdiepingen met een overweldigende climax: een glas-in-loodplafond waarop de wereldkaart te zien is. Door de massieve uitstraling van de trappen lijkt het trappenhuis de verdiepingen te ondersteunen.

Scheepvaarthuis

De laatste rederij vertrok in 1981, waarna vanaf 1983 het Gemeentevervoerbedrijf gedurende twee decennia in het gebouw kantoor hield. Na een grondige verbouwing is het Scheepvaarthuis in 2007 in gebruik genomen als Grand Hotel Amrath Amsterdam.

Van der Meij en de Amsterdamse School
Van der Meij begon zijn carrière op het architectenbureau van Eduard Cuypers, een broedplaats voor jong talent. De collega’s en vrienden die hij in deze periode opdeed zouden een grote rol spelen in zijn latere ontwerpen. Hier leerde hij ook Michiel de Klerk en Piet Kramer kennen, die samen met Van der Meij worden gezien als de grondleggers van de Amsterdamse School.

In de tentoonstelling ‘100 jaar inspiratie’ bij Architectuurcentrum Amsterdam neemt het gebouw een prominente plek in als inspiratiebron voor hedendaagse Amsterdamse architecten. De tentoonstelling toont, door middel van tien opmerkelijke en recente projecten, de invloed van de Amsterdamse School op het hedendaagse bouwen. ‘100 jaar inspiratie’ is gratis te bezichtigen t/m 2 oktober 2016 bij Architectuurcentrum Amsterdam. (ARCAM/AK & OD)