IJ-plein


 
IJ-plein
Amsterdam
Office for Metropolitan Architecture (OMA)
Dienst Volkshuisvesting Gemeente Amsterdam
Bus 38-38-105-109; IJpleinveer
Koos Bosma, 'De architect die de leegte bouwde. OMA's stedebouwkundige concepten binnen het krachtenspel van de verstedelijking', Archis no. 3/1989, p. 46-52.
1988
Openbare ruimte, Wonen
 

Woonwijk op voormalig scheepsbouwterrein

IJ-plein
Aan de noordelijke IJ-oever, ten oosten van het Noordhollandsch Kanaal ligt het IJ-plein, een kleurrijk woonwijkje ontworpen door de befaamde architect Rem Koolhaas van het bureau O.M.A. (Office for Metropolitan Architecture). Het IJ-plein is tussen 1982 en 1988 aangelegd op de voormalige werf van de Amsterdamsche Droogdok Maatschappij (ADM).

Voormalige scheepswerf
De ADM was in 1877 op initiatief van de Stoomvaart Maatschappij Nederland opgericht als scheepsreparatiebedrijf. Als gevolg van de verslechterende situatie van de scheepsbouwindustrie werd de ADM-werf in 1978 gesloten, waarna de haven en de terreinen werden overgedragen aan de gemeente om er woningbouw te realiseren.

Wonen met uitzicht
In 1981 presenteerde de dienst Ruimtelijke Ordening een plan dat niet in de smaak viel bij buurtbewoners en woningbouwverenigingen. Het voornaamste bezwaar was dat de beoogde bebouwing de bestaande buurt visueel zou afsluiten van het IJ. De toenmalige wethouder Schaefer nodigde het architectenbureau O.M.A. uit om in samenspraak met de architect van de dienst R.O. het plan zo te veranderen dat er meer uitzicht zou zijn op het IJ.

Moderne verkaveling
Voor de verkaveling gebruikte O.M.A. modellen die als hoogtepunten gelden in de Moderne Beweging, afkomstig van grootheden als van Le Corbusier, E. May, L.K. Hilberseimer en J. Duiker. Door deze uit hun historische context te halen en ze opnieuw te ‘monteren’, ontstonden nieuwe verkavelingsprincipes. In de wijk zijn twee verkavelingsprincipes naast elkaar geplaatst, gescheiden door een centrale, groene zone. In het westen is een dambordverkaveling toegepast die is ingevuld met losse blokken en schijven. Het oostelijk deel bestaat uit lage strokenbouw afgewisseld met groen.

Zachte kleuren en vegetatie
De regelmaat van het plan wordt onderbroken door diagonale straten en een driehoekig plein. Door het toepassen van ‘urban villas’ konden de gewenste transparantie en het vereiste aantal woningen worden bereikt. O.M.A. stelde wel richtlijnen vast voor de architectuur (zoals de kleur van de gevelvlakken), maar een deel van de uitwerking was in handen van onder anderen Hein van Meer, De Kat en Peek, Peeters en Bogaerts en CASA. Naast het bepalen van het stedenbouwkundig plan had O.M.A. een groot aandeel in de inrichting van de openbare ruimte en de keuze van de vegetatie, die moest passen bij de in zachte kleuren gestuukte gevels.

Toekomst
In het gebied ten westen van het IJ-plein – vanaf het voormalige Stork-terrein tot en met het Draka-terrein – gebeurt momenteel veel. Met de komst van nieuwsoortige bedrijvigheid, zoals creatieve werkplek De Overkant, een nieuwe Foodmarkt en culturele trekpleisters als de Kromhouthal en het M-Lab transformeert dit stukje IJ-oever in rap tempo. De gemeente bekijkt momenteel de mogelijkheden om hier meer woningbouw te realiseren.