Piraeus


 
Oostelijk Havengebied
Amsterdam
Kollhoff en Rapp
1994
Wonen

Op het KNSM-eiland aan de Ertshaven ligt het woonblok Piraeus. Herkenbaar aan de donkere baksteen en haar schuin aflopende dakrand, een vorm die vergelijkbaar is met het bekende woonblok The Whale dat zich aan de overzijde van het water bevindt.

Piraeus is ontworpen door de Duitse architecten Kollhoff en Rapp. Het is hun eerste gebouw in Nederland en wordt gezien als de start van de Nederlandse architectuurmode van rond de eeuwwisseling waarbij gebruik wordt gemaakt van donkere baksteen en een zware sculpturale architectuur. Kolhoff en Rapp hebben Piraeus om een beschermd havengebouw uit de negentiende eeuw weten te plooien.

KNSM-eiland
Dit oude havengebouw stamt nog uit de tijd dat het KNSM-eiland functioneerde als haventerrein. Van oorsprong werd het schiereiland, net als het Java-eiland, aangelegd als golfbreker voor de Oostelijke Handelskade. Later werd de grond die werd opgegraven bij de aanleg van het Noordzeekanaal gebruikt om de eilanden op te hogen, waarna het KNSM-eiland zijn tweede functie kreeg en onderdeel ging uit maken van de haven van Amsterdam. Het eiland dankt zijn naam dan ook aan de Koninklijke Nederlandse Stoomboot-Maatschappij (KNSM) die hier tot 1979 was gevestigd.

Krakers
Na de Tweede Wereldoorlog werden de havenactiviteiten langzaamaan steeds meer verplaatst naar het Westelijk Havengebied, waarna er veel leeg kwam te staan op het eiland en krakers er hun toevlucht zochten. Pas in de jaren negentig werd het schiereiland herontwikkeld tot woonwijk.

Grieks
In totaal bevat Piraeus 304 woningen met een enorme variatie in plattegronden. De naam van het woonblok komt van de Griekse havenplaats Piraeus, gelegen nabij Athene: een referentie naar de voormalige functie van het schiereiland. Daarnaast kregen de schepen van de Koninklijke Nederlandse Stoomboot-Maatschappij (KNSM) altijd namen uit de Griekse, Romeinse en Egyptische mythologie. Wellicht een argument waarom er bij de naam gekozen is te verwijzen naar een Griekse havenplaats.

Oostelijk Havengebied
Het KNSM-eiland maakt onderdeel uit van het Oostelijk Havengebied. Deze woonwijk heeft een sprekende stedenbouw, staat vol met hoogwaardige architectuur en bezit opvallende bruggen. Over dit openluchtmuseum van architectuur en erfgoed heeft Architectuurcentrum Amsterdam in samenwerking met Architour en BAC de ‘Architectuurgids OOST: Oostelijk Havengebied’ ontwikkeld. Op 22 mei a.s. wordt deze gids gelanceerd. Aanmelden voor de wandel- en fietstochten die plaatsvinden na lancering kan via de website van Architectuurcentrum Amsterdam en is inclusief een gratis exemplaar van de gids. Zie voor meer informatie: www.arcam.nl

Tekst: Ariadne Onclin/Architectuurcentrum Amsterdam
Foto: Jan de Wit