Versnellen Vertragen #4: verslag Ontwerpstudio Zuidoost


‘Amstel III/ArenApoort kan gezien worden als de triple A-Locatie, lopende van het Amstelkwartier via Arenapoort naar het AMC’, Wicher Gielstra (Gemeente Amsterdam)

Het omvangrijke gebied Amstel III/ArenApoort is een belangrijke economische motor van de stad als de derde werklocatie van Amsterdam. De ArenAboulevard is het grootste entertainmentgebied van Nederland (met 16 miljoen bezoekers per jaar). En toch kent het gebied een leegloop. Een goede verbinding tussen de binnen- en buitenstad is dan ook een vereiste. De Holterbergweg is het focuspunt geworden van Ontwerpstudio Zuidoost onder leiding van Sven Grooten, medeoprichter van het Belgische architectenbureau B-architecten.


vlnr: Hanne de Vos, Xander Vermeulen Windsant, Harmen de Hoop en Sven Grooten

Gebiedsontwikkeling
Sinds midden jaren ‘70 ligt de woonplaats Amsterdam Zuidoost enigszins los van de rest van de stad. Destijds heeft men besloten om pragmatische redenen er een afzonderlijke plek van te maken. Maar sinds mei 2014 is Amsterdam Zuidoost geen officiële plaatsnaam meer. De Gemeente Amsterdam heeft voor ogen om het zuidoosten, met name Amstel III, de komende jaren te transformeren naar een nieuwe stadswijk als onderdeel van Amsterdam. Het gebied krijgt een gastvrijere uitstraling met een menselijkere maat. De ambitie is er om tussen nu en 2020 zo’n 3500 nieuwe woningen in het hele gebied te creëren. De gemeente meent dat de vestiging en aanwezigheid van onderwijs- en kennisinstituten in het gebied in combinatie met studentenwoningen zal werken als een vliegwiel: het trekt nieuwe horecavoorzieningen en bedrijven aan, gerelateerd aan jongeren en onderwijs. De aantrekkingskracht van het gebied zal daardoor toenemen en ook andere doelgroepen naar zich lokken.

De centrale opgave in de gebiedsstudie Amstel III/ArenApoort is om de zone te ontwikkelen tot een gemengde stedelijkheid waar verbindingen naar de binnenstad cruciaal zijn. De Holterbergweg vormt hierin een knelpunt. De weg verbindt Overamstel, Amstelkwartier, Amstel III/ArenApoort tot aan het AMC, en loopt verder door. Aan weerszijden liggen industrie, kantoren, volkstuinen, een golfbaan en sportpark; ook loopt de weg meerdere malen onder een spoor-, metrolijn en snelweg door. Deze openbare ruimte heeft veel potentie en kan als drager fungeren voor het gebied. Een belangrijk vraagstuk waar de deelnemers zich tijdens een tweedaagse ontwerpstudio op locatie, in een ontwikkelingsproject van WONAM te Zuidoost, over ontfermen.

Vraagstelling
De hoofdvraag die we ons tijdens de Ontwerpstudio initieel stellen is: De Holterbergweg is een belangrijke schakel tussen de stad ‘binnen de Ring’ en de stad ‘buiten de Ring’. Wat voor soort verbinding levert het meeste op voor de ontsluiting en aanhechting van Amsterdam Zuidoost? En hoe ziet deze er uit?

De vraagstelling wordt na de gebiedspresentatie door Wicher Gielstra onmiddellijk zelf in vraag gesteld. De deelnemers benaderen de ontwerpvraag vanuit een ander standpunt. In plaats van de Holterbergweg als de centrale as, de rode loper, tussen het centrum Amsterdam en Zuidoost te aanschouwen, lijkt het interessanter om los te komen van één verbinding en meer in verbindingszones te gaan denken. De Holterbergweg aanzien als een kralenketting van de binnenstad naar de buitenstad, en de omliggende gebieden een zekere identiteit toekennen. Vanuit deze ideologie gaat de ontwerpstudio te werk.

Veldonderzoek op de fiets door het gebied

Drie sferen
Na enig veldonderzoek op de fiets onder begeleiding van Wicher Gielstra blijkt dat de eenzijdige vraag omtrent de Holterbergweg verlaten wordt en Sven Grooten zijn ontwerpstudio meer richt op het nadenken over de karakters per gebied, en de maakbaarheid van de stad. De Holterbergweg als een soort schizofrene stadsboulevard voor Zuidoost wordt uitgebreid bediscussieerd. Alle deelnemers zijn van mening dat het gebied een interessante plek moet worden, als onderdeel van de metropool Amsterdam. De huidige aanwezige industrie en kantoren inzetten voor een mixed-use programma van wonen, werken en recreëren. Gaandeweg de gedachtenuitwisseling komt het idee naar voren van drie sferen, drie zones, drie gebieden in deze stedelijke context.

Zone 1: van Amstelkwartier naar station Duivendrecht (de uitloop van de binnenstad).
Zone 2: van station Duivendrecht naar Amsterdam Arena (de groene lob).
Zone 3: van Arena naar het AMC (de nieuwe stadswijk).

De Holterbergweg doorgaat een transformatie van link met de binnenstad, waar er gewoond kan worden in de voormalige industriezone, naar een soort tussengebied die als groene lob kan dienen, tot een nieuwe woonwerkwijk. De drie verbindingszones in het Amstel III/ArenaApoort plan hebben behoefte aan sterkere identiteiten. De Holterbergweg is geen rode loper van het centrum tot het AMC, maar het past zich aan per zone door middel van zijn materialisering. Het is een kralenketting tussen de binnenstad en buitenstad met gemixte programma’s rondom.

Resultaten
Op dinsdag 10 oktober worden bij Architectuurcentrum Amsterdam onder toeziend oog van betrokkenen en geïnteresseerden de bevindingen van de werkgroep gepresenteerd. Na een korte introductie door Ariadne Onclin, Cultureel producent bij Architectuurcentrum Amsterdam, over de ontwerpstudio’s en het gemeentelijke plan Amstel III/ArenApoort leidt studioleider Sven Grooten de eindpresentatie. Peter Defesche, de Architect-in-Residence van Architectuurcentrum Amsterdam becommentarieert de resultaten van de studio en bewondert de manier van aanpak. De ontwerpstudio benaderde de problematiek kritisch en breeddenkend. Men durft ‘out of the box’ te denken en alles vanuit een geheel te bekijken in plaats enkel één deel. Joris Deur van ZZDP Architecten adviseert om eerst deelgebieden te analyseren om later de Holterbergweg aan te pakken.

Links plattegronden van Amsterdam en de link die het gebied kan hebben met de binnenstad. Rechts het ontwerp in drie zones met in het midden de foto’s van referentiesteden

Zone 1
Het noordelijke deel van het plangebied, de uitloop van de binnenstad en Amstelkwartier, heeft de potentie om een diverse woon- en werkplek te worden. De huidige industrie kan bijdragen tot de identiteit. Het waterkanaal kan gebruikt worden als drager van de zone. ’t Eilandje te Antwerpen kan hier als voorbeeld gelden.

Zone 2
Het tussengebied is momenteel een vrije en lege zone. Het is een infrastructureel knooppunt tussen de woon- en werkzones. Men speelt hier met de gedachte van een open stedelijk park, een evenementenpark als aansluiting op de aanwezige ArenAboulevard. De referentie naar Parc de la Villette te Parijs is op zijn plek bij deze zone.

Zone 3
Het creëren van een gemengde stadswijk met een hart is het doel van deze zone. De dode gevels moeten worden opengebroken en er moet gewerkt worden met gestapelde volumes met zowel wonen als werken. Een gestapelde stadswijk creëren waar in de kern eventueel de lichte industrie en voornamelijk wooncomplexen zich kunnen bevinden en naar de uiterste zijden de zware industrie. Joris Deur werpt het idee op om de industrie in de talud van de naastliggende snelweg te huisvesten.

De avond eindigt in een open vragenronde met Peter Defesche als moderator en een boeiende uitwisseling van gedachtes volgt. Hieruit blijkt dat het gebied Amstel III/ArenApoort niet om een éénduidige aanpak vraagt maar om een avontuurlijke stapeling van stedenbouwkundige programma’s. De ontwerpstudio daagt de Gemeente Amsterdam uit om na te denken over de beeldkwaliteiten per zone, en zich dan pas toe te leggen op de Holterbergweg; maak er een aantrekkelijk stedelijk woon-werkgebied van.

Het multidisciplinaire team van deze ontwerpstudio bestaat uit de volgende deelnemers:

Studioleider:
Sven Grooten (B-architecten)

Experts:
Wilcher Gielstra (Gemeente Amsterdam)

Deelnemers:
Joris Deur (ZZDP architecten)
Xander Vermeulen Windsant (XVW architecten)
Ebe Treffers (Wonam)
Hanne de Vos (B-architecten)
Harmen de Hoop (Kunstenaar)


Gerelateerd

Speed Up Slow Down – Redesigning Amsterdam

15 dec 2017 - 18 feb 2018 : Archief : Nieuws

Tentoonstelling en digitale publicatie over zes hotspots in de stad.

Verslag Ontwerpstudio IJburg II

Nieuws

Hoe kunnen we een plan maken voor een duurzaam eiland, wanneer juist flexibiliteit de sleutel is naar een duurzame...

Versnellen Vertragen #6: Zaanstraat Emplacement

04 dec 2017 : Archief : Nieuws

Als laatste versnellingslocatie in de reeks Ontwerpstudio's ligt het Emplacement Zaanstraat op de ontwerptafel.

Versnellen Vertragen #5 IJburg

22 nov 2017 : Archief : Nieuws

Na Ontwerpstudio's Oosterdok, Sloterdijk, Hamerkwartier en Zuidoost staan als vijfde Ontwerpstudio de plannen voor IJburg II op de agenda.

Versnellen Vertragen #3: verslag Ontwerpstudio Hamerkwartier

Nieuws

Verslag van een week waarin de Noord- en Zuidstrook van het Hamerkwartier onder de loep werden genomen.

Versnellen Vertragen #3 Hamerkwartier

19 sep 2017 - 19 sep 2017 : Nieuws

Derde ontwerpstudio in een reeks met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de stad.

Versnellen Vertragen #4 Amsterdam Zuidoost

10 okt 2017 - 10 okt 2017 : Nieuws

Amsterdam Zuid-Oost is als vierde versnellingslocatie onderwerp van gesprek.

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Sloterdijk

Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Marijn Schenk van NEXT Architects strijkt de ontwerpstudio twee dagen lang neer in de Tuin van...

Versnellen Vertragen #2 Sloterdijk

04 jul 2017 : Nieuws : Versnellen Vertragen

Ontwerpstudio waarin onderzocht wordt wat de kansen van Sloterdijk zijn als motor van de vernieuwing

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Oosterdok

Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Peter van Assche (bureau SLA) duikt een team van ontwerpers en stakeholders een week lang in...

Versnellen – Vertragen #1 Waterplein Oosterdok

16 mei 2017 : Archief : Nieuws : Versnellen Vertragen

De ontwerpstudio zal onderzoeken wat waterplein Oosterdok kan betekenen voor de stad.

Ontwerpstudio’s Versnellen – Vertragen

Archief : Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Architectuurcentrum Amsterdam organiseert een reeks ontwerpstudio´s met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de...


Verwant

Bouw Woon Leef: Zuidoost

De maand september staat bij Bouw Woon Leef – hét videoplatform over stedenbouw, architectuur en wonen in de Metropoolregio Amsterdam –...

Klusflat Kleiburg

F. Ottenhof

Kleiburg