Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Sloterdijk


Workshop bij Tuin van Bret van Studio Valkenier. Foto’s/video: Studio Valkenier

Station Sloterdijk: een functionele transfermachine, maar een aangename verblijfsplek is het niet. Het complex is keer op keer uitgebreid en aangepast, maar zonder heldere toekomstvisie. Onder leiding van Marijn Schenk van NEXT Architects strijkt de ontwerpstudio twee dagen lang neer in de Tuin van Bret  om zich vast te bijten in deze materie. Peter Defesche, Architect in Residence van Architectuurcentrum Amsterdam, verwoordt het scherp na de eindpresentatie van Ontwerpstudio Sloterdijk: “Dit station is een infrastructurele Big Mac. Naar ieders wens wordt meer en meer toegevoegd, maar uiteindelijk geeft het nooit voldoening.”

Station Sloterdijk
Op maandag 3 juli gaat de ontwerpstudio van start met een introductie van twee gebiedsexperts. De eerste, Harry Reijnders, is ontwerper van het station met de kenmerkende witte ‘tafel’ van staal. Hij licht de geschiedenis van het gebouw en het gebied toe tijdens een wandeling door het station. Een eenvoudige opgave is het niet geweest: het station vraagt om bijzondere aandacht wat betreft onder meer windbelasting, de kruisende sporen en ruimte die over moet blijven voor eventuele uitbreiding. In de daaropvolgende jaren wordt het station meermaals aangepast en uitgebreid, waardoor een helder overzicht nu zoek is.

Gebiedsontwikkeling
Jurgen Krabbenborg, stedenbouwkundige voor gemeente Amsterdam, licht de huidige en toekomstige ontwikkelingen in het gebied toe. Sloterdijk had lange tijd last van een negatief imago. De eenzijdige ontwikkelingsfocus in de eerste ontwikkeljaren leidt in de jaren ’90 en ’00 tot een gebied met leegstand en een stroeve aansluiting tot de stad. Sloterdijk is echter aangemerkt als ankerpunt in het plan Haven-Stad. Dit programma van gemeente Amsterdam stelt de ambitie om in het havengebied 40.000 tot 70.000 woningen te realiseren en ruimte te bieden aan 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Ook nu al is er reuring: de eerste ontwikkelkavels zijn inmiddels uitgegeven en initiatieven als De Tuin van Bret van Studio Valkenier creëren levendigheid. Hoe kan het station hierop inspelen?

Foto: Studio Valkenier

Het station
Het team gaat aan de slag in de rode zeecontainers van De Tuin van Bret van Studio Valkenier. Dit is het eerste circulaire en ambachtelijke bedrijventerrein van Nederland en is gelegen middenin het onderzoeksgebied. Om te beginnen brengt het team de kansen en problemen van het station in kaart. Een eerste conclusie is dat er te veel ‘missing links’ zijn: losse elementen in de bebouwing en openbare ruimte. Anderzijds is duidelijk te merken dat de hoge ambities die zijn gesteld door de gemeente nu al zorgen voor diversifiëring en verstedelijking van het gebied. Het gebied Sloterdijk wordt een steeds aantrekkelijker verblijfsgebied, maar het station blijft achter in ontwikkeling.

Vier transformaties
Aan de hand van de eerste bevindingen stelt het team in twee dagen een strategie op voor het gebied, onderverdeeld in vier transformaties. Deze zijn uitgewerkt in een stop-motion video die het ontwerpproces en de oplossingen illustreren. Samen vormt het een iconisch plan voor Station Sloterdijk:

• Van missing links naar vanzelfsprekende samenhang
Station Sloterdijk mist een logische ontsluiting met de stad. Het ontwerpteam duidt enkele plekken aan waar deze verbinding kan worden gemaakt. Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat deze verbindingen samen een ring kunnen vormen rondom het station. Dit kan worden vormgegeven als een verhoogd voetpad van waaruit reizigers de perrons kunnen bereiken. Op enkele punten loopt de ring met een monumentale trap richting de stad. Gedurende de ontwerpsessies ontwikkelt het cirkelvormige pad zich tot een dubbele ring. Dit pad maakt een fysiek stationsgebouw overbodig.

• Van een volume in een grote leegte naar leegte tussen veel volume
De komende jaren wordt rondom het station veel bouwvolume toegevoegd met onder meer enkele hoge torens. Als tegenreactie op deze ontwikkeling kan het station zich juist laag en open manifesteren – denk aan Central Park in New York. De open, groene plaza kan een centrale ontmoetingsruimte voor de buurt worden. Een hoge overkapping biedt beschutting bij slecht weer.

• Van asfalt en tegeltjes naar gras en bloemen
Het gebied rond het station is verwarrend vanwege de vele straatniveaus. Het groene Orlyplein kan fungeren als ‘begane grond’ voor voetgangers en kan verder worden doorgetrokken onder het verhoogde wandelpad. Expeditie, parkeren en andere ‘harde’ functies bevinden zich ondergronds. Zo ontstaat een groen karakter dat past bij de geschiedenis van Sloterdijk als dijkdorp in het groen, en de Brettenzone waar het deel van uitmaakt.

• Van overstapmachine naar bestemming
Inzetten op verblijfskwaliteit is de manier om Station Sloterdijk toekomstbestendig te maken. Waar het station nu nog volledig is gericht op een vloeiende transfer, voorziet de visie van het team in een rol als bestemming: een plek waar een ontspannen levendigheid is, waar je graag komt en vooral graag terugkomt. Op dit moment wordt de identiteit bepaald door de functionele machinerie van het overstappen; dankzij de nieuwe opzet met het verhoogde groene maaiveld en luchtig dak ontstaat een icoon dat zich misschien het beste laat omschrijven als minimalisme in de overtreffende trap.

Download de presentatie van 4 juli 2017

Het multidisciplinaire team van deze ontwerpstudio bestaat uit de volgende deelnemers:

Studioleider:
Marijn Schenk – mede-oprichter / architect – NEXT Architects

Experts:
Harry Reijnders – architect
Gemeente Amsterdam

Deelnemers:
Wouter Valkenier – oprichter / architect, Studio Valkenier
Joep Mollink – oprichter / architect – MOPET architecten
Benthem Crouwel Architects
Erik Havermans – ontwikkelaar – Eigen Haard
Peter Sagius – Senior Commercial Manager – OVG Real Estate
Jurgen Krabbenborg – stedenbouwkundige – Gemeente Amsterdam
Marjolein Peters – stedenbouwkundige – Gemeente Amsterdam


Gerelateerd

Speed Up Slow Down – Redesigning Amsterdam

15 dec 2017 - 18 feb 2018 : Agenda : Nieuws

Tentoonstelling en digitale publicatie over zes hotspots in de stad.

Versnellen Vertragen #5 IJburg

22 nov 2017 : Agenda : Nieuws

Na Ontwerpstudio's Oosterdok, Sloterdijk, Hamerkwartier en Zuidoost staan als vijfde Ontwerpstudio de plannen voor IJburg II op de agenda.

Versnellen Vertragen #4: verslag Ontwerpstudio Zuidoost

Nieuws

‘Amstel III/ArenApoort kan gezien worden als de triple A-Locatie, lopende van het Amstelkwartier via Arenapoort naar het AMC’, Wicher Gielstra...

Versnellen Vertragen #3: verslag Ontwerpstudio Hamerkwartier

Nieuws

Verslag van een week waarin de Noord- en Zuidstrook van het Hamerkwartier onder de loep werden genomen.

Versnellen Vertragen #3 Hamerkwartier

19 sep 2017 - 19 sep 2017 : Nieuws

Derde ontwerpstudio in een reeks met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de stad.

Versnellen Vertragen #4 Amsterdam Zuidoost

10 okt 2017 - 10 okt 2017 : Nieuws

Amsterdam Zuid-Oost is als vierde versnellingslocatie onderwerp van gesprek.

Versnellen Vertragen #2 Sloterdijk

04 jul 2017 : Nieuws : Versnellen Vertragen

Ontwerpstudio waarin onderzocht wordt wat de kansen van Sloterdijk zijn als motor van de vernieuwing

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Oosterdok

Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Peter van Assche (bureau SLA) duikt een team van ontwerpers en stakeholders een week lang in...

Versnellen – Vertragen #1 Waterplein Oosterdok

16 mei 2017 : Archief : Nieuws : Versnellen Vertragen

De ontwerpstudio zal onderzoeken wat waterplein Oosterdok kan betekenen voor de stad.

Ontwerpstudio’s Versnellen – Vertragen

Agenda : Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Architectuurcentrum Amsterdam organiseert een reeks ontwerpstudio´s met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de...