Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Oosterdok


Workshop

“Oosterdok Oost is een cadeau dat nog moet worden uitgepakt.” Met die bewoording in het achterhoofd gaat Ontwerpstudio Waterplein Oosterdok op 9 juni van start. Onder bezielende leiding van Peter van Assche (bureau SLA) duikt een team van ontwerpers en stakeholders een week lang in de materie. Dit resulteert in een visie waarin de potentie van het gebied optimaal kan worden benut dankzij het toevoegen van betere ruimtelijke verbindingen, het verbeteren van de relatie tot het water en het creëren een levendige wandelboulevard aan de Prins Hendrikkade.

Het Oosterdok
Het water waaraan Architectuurcentrum Amsterdam is gelegen is een bijzondere plek. Het heeft een grote potentie door de centrale ligging, die recent in betekenis heeft toegenomen door de ontwikkeling van het Oosterdok, de geleidelijke openstelling van het Marineterrein, een samenwerkingsverband tussen de culturele instellingen en de nieuwe brugverbinding en fietsroute. Doel van de ontwerpstudio is te onderzoeken wat dit waterplein kan betekenen voor de stad. De hoofdvraag is daarom: “Hoe kan het grootstedelijk water tussen OBA, NEMO, Architectuurcentrum Amsterdam en Scheepvaartmuseum een echt publiek waterplein worden?”

Oosterdok

Waterplein?
De studiodeelnemers delen hun eerste gedachten na de verhelderende introducties van Toine van Goethem en Jos Paalman, en een aansluitende wandeling door het gebied. Met name de positieve eigenschappen van het gebied vallen op: het uitzicht vanaf NEMO, de rust op het Marineterrein en de terrassen aan de waterkant bij Mediamatic en Hanneke’s Boom. Enkele probleemgebieden komen ook aan bod: de moeizame verbinding tussen het gebied en de stad, de rommeligheid van de Prins Hendrikkade, en de afstand die men voelt tot het water, ondanks de kades en steigers. Ook de hoofdvraag van de Ontwerpstudio wordt bevraagd. Met name de titel ‘Waterplein’ leidt tot discussie: “Het is geen plein, en het is niet blauw!”, aldus de deelnemers. Aan het eind van de lange eerste workshopdag zijn verschillende probleemgebieden en vragen benoemd; om de ‘sleutel’ tot de oplossing te vinden is meer tijd nodig.

Prins Hendrikkade
Aan het begin van de tweede workshopdag zijn de gedachten geordend. De Ontwerpstudio besluit om het gebied op verschillende schaalniveaus te analyseren door middel van schetsen: op schaal van de stad, het gebied Oosterdok, de Prins Hendrikkade en de kades aan de waterkant. Wat zijn de probleemgebieden? Hoe liggen de verbindingen met de stad? Al snel blijkt de Prins Hendrikkade het verzamelpunt van de meest cruciale problemen te zijn: het problematische knooppunt met de IJtunnel, de grote hoogteverschillen en verrommeling van de hoge en lage kade, en de missende aansluiting op de rest van de stad. De sleutel tot het Oosterdok blijkt daarom met name in de herinrichting van deze kade te liggen.

Schematische weergave eindbeeld

Visie
De Ontwerpstudio presenteert op 16 mei geen totaaloplossing voor het Oosterdok, maar verschillende ontwerpsuggesties vanuit een drieledige doelstelling:

– Het transformeren van het waterplein tot betekenisvolle binnenstedelijke ruimte;
– Het maken van logische (en prettige) langzaam-verkeer verbindingen van oost naar west;
– Het op logische wijze aantakken van de nieuwe stad (Oosterdokseiland, Marineterrein & Dijkgracht) op de oude stad.

Overzicht van de voorgestelde ingrepen:
• Prins Hendrikkade
De hoogteverschillen aan de Prins Hendrikkade zijn te groot om het een aantrekkelijk voetgangersgebied te maken. Met name de IJ-tunnel vormt momenteel een stevige barrière in het rondje Oosterdok. De verwachting is dat het verkeer door de IJ-tunnel in de toekomst een rustiger karakter zal krijgen. Dit betekent dat het aantal rijstroken wordt gereduceerd. Hierdoor kan de kade voor voetgangers een betere verblijfsplek vormen. De Prins Hendrikkade zou tot wandelboulevard getransformeerd kunnen worden met horeca tegen de hoge kade aan om het gebied te activeren. Het historisch belang van deze waterkant als helder einde van de stad en begin van de zee is op dit moment niet terug te zien in de ruimtelijke uitvoering van de kade. De verrommeling zou daarom moeten worden tegengegaan: de Prins Hendrikkade zou niet langer moeten fungeren als ‘gootsteenkastje’ van de stad.

• Brug bij Oude Schans en/of Scheepvaarthuis
Op dit moment is er geen soepele aansluiting met het Oosterdokseiland vanuit de binnenstad. Enkele routes vanuit de binnenstad kunnen worden doorgetrokken: route Oudeschans – Kalkmarkt en route Lastageweg – Binnenkant – Scheepvaarthuis. Door middel van lichte boogbruggen kan een aantrekkelijke nieuwe aansluiting worden gerealiseerd naar de OBA.

• NEMO voor volwassenen
NEMO heeft op lange termijn ideeën om uit te breiden met bijvoorbeeld een wetenschapsmuseum voor volwassenen. Dit zou een interessante toevoeging zijn aan het programmatische aanbod op het Oosterdok. Mogelijke locaties zijn: aan de Prins Hendrikkade, op het Marineterrein of in het water naast de IJtunnel.

• Brug naar het Marineterrein
Met de geleidelijke openstelling van het Marineterrein wordt een brug tussen NEMO en het terrein een steeds logischer keuze. Dit creëert bovendien een logischer routing over het Oosterdok.
Verbindingen Oosterdok en centrum

• Waterlaboratorium
Waar nu enkele hotelschepen liggen naast de IJtunnel zou een ‘waterlaboratorium’ geplaatst kunnen worden. Zwemmen, ontdekken, natuur: een multifunctioneel en kindvriendelijk gebied dat bijdraagt aan de levendigheid van het Oosterdok.

• Tunnel naar Muziekgebouw
De tunnel van Mediamatic/Hanneke’s Boom naar het Muziekgebouw is een onaangename plek. De verblijfskwaliteit van deze plek zou kunnen worden verbeterd.

• Plein en trappen NEMO
Het oorspronkelijke ontwerp van NEMO voorziet in een groter plein bovenop NEMO, en een tweede trap aan de westzijde van het dak. De Ontwerpstudio stelt voor om dit te realiseren, zeker wanneer de IJtunnel in de toekomst minder banen nodig heeft en de impact van de tunnel op de publieke ruimte afneemt.

• ‘Exhibits’ in de buitenruimte
Het toevoegen van ruimtelijke elementen aan de waterkant verhogen de verblijfskwaliteit voor bezoekers en bewoners. Ook de band met het water kan worden versterkt. Mogelijke toevoegingen kunnen zijn: een trap naar het water, een buitenpodium bij de ‘boeg’ van NEMO, drijvende elementen, zwemgelegenheid…

Cultuurpodium NEMO

Het multidisciplinaire team van deze ontwerpstudio bestaat uit de volgende deelnemers:

Studioleider:
Peter van Assche – Directeur / Architect bureau SLA

Experts:
Toine van Goethem – Stedenbouwkundige – Gemeente Amsterdam
Jos Paalman – Programma Varen-Passagiersvaart – Gemeente Amsterdam

Deelnemers:
Christopher de Vries – Mede-oprichter – Rademacher de Vries Architects
Rob van Dijk – Landschapsarchitect – Dijk & Co
Jeroen van Mechelen – Architect – Studio JVM
Veronika Meijer – Stedenbouwkundige | Ruimte en Duurzaamheid – Gemeente Amsterdam
Amito Haarhuis – Adjunct-directeur – NEMO
Willem Velthoven – Oprichter – Mediamatic
Michelle Gulickx – Cultureel Producent – Architectuurcentrum Amsterdam
Bibi Heuvelink – Partner – De Nieuwe Collectie


Gerelateerd

Speed Up Slow Down – Redesigning Amsterdam

15 dec 2017 - 18 feb 2018 : Agenda : Nieuws

Tentoonstelling en digitale publicatie over zes hotspots in de stad.

Verslag Ontwerpstudio IJburg II

Nieuws

Hoe kunnen we een plan maken voor een duurzaam eiland, wanneer juist flexibiliteit de sleutel is naar een duurzame...

Versnellen Vertragen #6: Zaanstraat Emplacement

04 dec 2017 : Archief : Nieuws

Als laatste versnellingslocatie in de reeks Ontwerpstudio's ligt het Emplacement Zaanstraat op de ontwerptafel.

Versnellen Vertragen #5 IJburg

22 nov 2017 : Archief : Nieuws

Na Ontwerpstudio's Oosterdok, Sloterdijk, Hamerkwartier en Zuidoost staan als vijfde Ontwerpstudio de plannen voor IJburg II op de agenda.

Versnellen Vertragen #4: verslag Ontwerpstudio Zuidoost

Nieuws

‘Amstel III/ArenApoort kan gezien worden als de triple A-Locatie, lopende van het Amstelkwartier via Arenapoort naar het AMC’, Wicher Gielstra...

Versnellen Vertragen #3: verslag Ontwerpstudio Hamerkwartier

Nieuws

Verslag van een week waarin de Noord- en Zuidstrook van het Hamerkwartier onder de loep werden genomen.

Versnellen Vertragen #3 Hamerkwartier

19 sep 2017 - 19 sep 2017 : Nieuws

Derde ontwerpstudio in een reeks met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de stad.

Versnellen Vertragen #4 Amsterdam Zuidoost

10 okt 2017 - 10 okt 2017 : Nieuws

Amsterdam Zuid-Oost is als vierde versnellingslocatie onderwerp van gesprek.

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Sloterdijk

Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Marijn Schenk van NEXT Architects strijkt de ontwerpstudio twee dagen lang neer in de Tuin van...

Versnellen Vertragen #2 Sloterdijk

04 jul 2017 : Nieuws : Versnellen Vertragen

Ontwerpstudio waarin onderzocht wordt wat de kansen van Sloterdijk zijn als motor van de vernieuwing

Versnellen – Vertragen #1 Waterplein Oosterdok

16 mei 2017 : Archief : Nieuws : Versnellen Vertragen

De ontwerpstudio zal onderzoeken wat waterplein Oosterdok kan betekenen voor de stad.

Ontwerpstudio’s Versnellen – Vertragen

Archief : Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Architectuurcentrum Amsterdam organiseert een reeks ontwerpstudio´s met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de...


Verwant

Goed Gevormd

Hoe komt een architect of vormgever op zijn ideeën? Hoe ontstaat een vorm? Al wandelend en schetsend leren leerlingen...

Amsterdam aan je voeten

Waar komt de naam Amsterdam vandaan? Kan je aan gebouwen hun geschiedenis aflezen? ‘Amsterdam aan je Voeten’ belicht de...

Marineterrein: eerste rondetafelgesprek

Maandag 25 november 2013 vond bij ARCAM een rondetafelgesprek plaats. Dit gesprek is het eerste in een reeks die...

Nieuwe Perspectieven/New Perspectives – Marineterrein, Yale en het Oosterdok

Het lijkt ervan te komen: het sinds mensenheugenis gesloten Marineterrein wordt gaandeweg steeds meer opengesteld voor het publiek. Dit...

HOT SPOT +, laatste Oosterdok-debat

Cultuurcluster Oosterdok is nog niet af. Een aantal locaties schreeuwt om invulling. Tijd voor een publiek gesprek over wat...

Esther Agricola en Maarten Kloos

Wie geïnteresseerd is in de letterlijke ondergrond en in de mentale ondergrond van het Marine Etablissement Amsterdam, is van...

Ontdek Oosterdok

Gedurende de manifestatie Oosterdok United kan het Oosterdok op verschillende manieren worden verkend. Meld u aan en doe mee!...

Cultuurcluster Oosterdok

Wat is de toekomst van het cultuurcluster Oosterdok? Hoe ziet hier de ideale mix van cultuur, wonen en werken...

Manifestatie Oosterdok United

Zeven weken lang staat de ontwikkeling van het Oosterdok centraal in een expositie en een programma bestaande uit ontdekkingstochten,...