Versnellen Vertragen #3: verslag Ontwerpstudio Hamerkwartier


Het Hamerkwartier: één van de aangewezen versnellingslocaties van de Gemeente Amsterdam is een industriële buurt waar door middel van contrastrijk bouwen een gepast antwoord wordt gegeven op de geplande woon-werkcombinatie. In de greenroom van architectenbureau SeARCH heeft de ontwerpstudio onder leiding van Floor Arons (Arons en Gelauff Architecten) een proefrit gemaakt op het Voorlopig Stedenbouwkundigplan Hamerkwartier.


Rondleiding door wooncomplex North Orleans (SeARCH Architecten)

Gebiedsontwikkeling
Het Hamerkwartier is een buurt met een zekere gelaagdheid wat betreft geschiedenis, bouwtypologieën en stedenbouw. Het is een gebied met een ruw imago; de overgebleven loodsen, hellingen en brede straatprofielen herinneren aan het industriële verleden en dragen bij aan de erfgoedwaarde van de buurt. Ook de gemeente hecht er waarde aan dat de sfeer behouden blijft, maar hoe valt dit te rijmen met de hoogstedelijke plannen van de Gemeente Amsterdam waarin strokenbouw de bestaande verkaveling vervangt? Een belangrijk vraagstuk waarover de deelnemers tijdens een bezoek aan wooncomplex North Orleans (SeARCH Architecten) en Roetz stevig discussieerden.

Vraagstelling
In samenwerking met de gemeente werden twee ontwerpvragen opgesteld:  ‘Hoe geven we de beoogde, functionele mix van wonen en werken op gebouwniveau vorm’ en ‘welke visie kunnen we ontwikkelen voor het Hamerkwartier als het gaat om woningen en typologieën?’ Bij aanvang van de ontwerpstudio bleek er nog een derde vraag naar boven te komen: ‘Wat is de uitwerking van het Voorlopig Stedenbouwkundigplan Hamerkwartier voor de openbare ruimte?’

Huidige bebouwing en Noord vs Zuid
Na de presentaties van experts Maartje Veltkamp en Ron van Heusden bleek dat er maar weinig van de huidige bebouwing in het Hamerkwartier blijft staan. Refereren aan het Meatpacking District in New York, waar voornamelijk bestaande gebouwen zijn herontwikkeld en herbestemd, werd dan ook onrealistisch bevonden. Het volgende onderwerp van gesprek waren de verschillen in identiteit en kavelgrootte tussen de Noord- en Zuidstrook. Waar het Zuidelijke deel voornamelijk bestaat uit een klein aantal grote kavels, bestaat het Noordelijk gedeelte uit een groot aantal kleine kavels. Dit verschil zagen de deelnemers niet meer terug in de proefverkaveling. Met deze twee onderwerpen verdelen de deelnemers van de studio zich in twee teams en gaan ieder op eigen wijze aan de slag. Het team dat de huidige bebouwing onder de loep neemt, team Zuid, gaat al wandelend het Hamerkwartier in en het team dat zich richt op het grote aantal kleine kavels, team Noord, brainstormt verder in de greenroom van SeARCH.

Resultaten
Op dinsdag 19 september worden bij Architectuurcentrum Amsterdam onder toeziend oog van zo’n vijftig geïnteresseerden en betrokkenen de bevindingen van de werkgroepen gepresenteerd. Na een korte introductie op het Voorlopig Stedenbouwkundigplan Hamerkwartier door Ron van Heusden leidt studioleider Floor Arons de eindpresentatie in. Hij omschrijft de ontwerpstudio als een proefrit op het Voorlopige Stedenbouwkundigplan van de gemeente Amsterdam. De twee ontwerpgroepen, team Noord en team Zuid, verduidelijken elk de ideeën en visies met maquettes, schetsen en diagrammen.

Maquette Team Zuid. De witte volumes geven de bestaande bebouwing, die behouden blijven, weer. 

De Zuidstrook
Het Hamerkwartier in relatie tot het Meatpacking District wordt onderzocht door team Zuid. Wouter van Alebeek deelt de visie van zijn team aan de hand van het kavel van Eigen Haard, dat o.a. bestaat uit de grote Kromhouthal. Het startpunt voor deze groep was niet enkel de gebouwen met erfgoedwaarde te behouden, maar juist zoveel mogelijk van het bestaande te behouden. Eigenlijk net zoals in de New Yorkse wijk is gebeurd. Het blijkt dat ook nu de gewenste dichtheden te realiseren zijn, maar met behoud van identiteit van het gebied. Het team benadrukt dat hun ideeën ontwikkeld zijn aan de hand van dit kavel en dat het belangrijk is voor het Hamerkwartier om per deelgebied de identiteit van de plekken te definiëren, te onderhouden en te versterken. “Het karakter van de Zuidstrook wordt gevormd door ‘lompe klompen’ dat behouden moet blijven. Een grovere soort stedenbouw past bij dit deelgebied. Dit is te realiseren door bijvoorbeeld te spelen met rooilijnen. Laat deze verspringen in plaats van een recht grid over het gebied te leggen.” De presentatie wordt afgesloten met drie kernwaarden: gebruik wat er staat, versterk het karakter en vergroot onderlinge verschillen.


Kavelverdeling Hamerkwartier

De Noordstrook
Team Noord concentreert zich op het ontwikkelproces van het gebied met een groot aantal kleine kavels. Petar Zaklanovic zet de opgestelde strategie uiteen: “De ontwikkeling van het gebied valt of staat bij enkele simpele en helder geformuleerde regels. Op deze manier kunnen de deelgebieden met reguleerde vrijheid hun eigenheid behouden en versterken.”

  • Werk met Solid en Soft regelgeving per kavel. Solid: per kavel, bebouwing op begane grond, bebouwing boven de plint, dak materialisatie. Soft: programma verhouding (woon/werk), woonprogramma verhouding, energie prestatie, parkeren.
  • Een beloningssysteem kan het optimaal benutten van de kavels versterken: door te voldoen aan bepaalde ontwikkelcriteria mag er een extra bouwlaag worden toegevoegd.
  • Bebouwing op plintniveau is noodzakelijk, zowel op de begane grond als boven de plint.
  • Het belang van groenstroken en daktuinen werd benadrukt, maar een sedumdakbedekking is niet genoeg. Gebruik minimaal één dieptemeter grond.

Afsluitend stelt team Noord dat het gebied kans van slagen heeft wanneer er op de processen gestuurd wordt zonder gebruik van een gebiedsmanager of supervisor. Laat het gebied zichzelf uitvinden.

Illustratie Team Noord.  

De avond eindigt in een discussie over de geplande 50 meter groene kadestrook. Opvallend is dat beide teams een smallere strook tot 30 meter en verspreiding van het groen voorstellen. Een interessant gegeven aangezien er 2.500 tot 4.500 nieuwe woningen verrijzen en er behoefte zal zijn aan recreatieruimte. Iemand uit de zaal wijst op het Vliegenbos. Dit bos ligt echter niet direct aan het Hamerkwartier en de vraag is of alleen het bos voldoende is. Een volgende belangrijk discussiepunt vormt het belang van de werkgelegenheid in het gebied. De deelnemers pleiten voor het afspreken van verschillende huurniveau’s van werkruimtes. Op deze manier kan gemengde bedrijvigheid blijven bestaan. Recapitulerend blijkt dat er nog wel wat stappen nodig zijn om de identiteit van het gebied te verankeren.

Het multidisciplinaire team van deze ontwerpstudio bestaat uit de volgende deelnemers:

Studioleider:
Floor Arons – Arons en Gelauff Architecten

Experts:
Maartje Veldkamp – Monumentenadviseur, Monumenten en Archeologie, de Gemeente Amsterdam.
Ron van Heusden – Stedenbouwkundige Hamerkwartier, Ruimte en Duurzaamheid, de Gemeente Amsterdam

Deelnemers:
Wouter van Alebeek – WE architecten
Petar Zaklanovic – Basic City
Bjarne Mastenbroek – SeARCH
Adam Smit – ZZDP Architecten
Albert Herder – Studioninedots
Bart Bozelie – Eigen Haard
Arda Basak – Lingotto
Eloise Maingay Molkenboer – VORM
Jerryt Krombeen – Gemeente Amsterdam
Heleen Bults – Gemeente Amsterdam
Liza van Alpen – Gemeente Amsterdam


Gerelateerd

Speed Up Slow Down – Redesigning Amsterdam

15 dec 2017 - 18 feb 2018 : Archief : Nieuws

Tentoonstelling en digitale publicatie over zes hotspots in de stad.

Verslag Ontwerpstudio IJburg II

Nieuws

Hoe kunnen we een plan maken voor een duurzaam eiland, wanneer juist flexibiliteit de sleutel is naar een duurzame...

Versnellen Vertragen #6: Zaanstraat Emplacement

04 dec 2017 : Archief : Nieuws

Als laatste versnellingslocatie in de reeks Ontwerpstudio's ligt het Emplacement Zaanstraat op de ontwerptafel.

Versnellen Vertragen #5 IJburg

22 nov 2017 : Archief : Nieuws

Na Ontwerpstudio's Oosterdok, Sloterdijk, Hamerkwartier en Zuidoost staan als vijfde Ontwerpstudio de plannen voor IJburg II op de agenda.

Versnellen Vertragen #4: verslag Ontwerpstudio Zuidoost

Nieuws

‘Amstel III/ArenApoort kan gezien worden als de triple A-Locatie, lopende van het Amstelkwartier via Arenapoort naar het AMC’, Wicher Gielstra...

Versnellen Vertragen #3 Hamerkwartier

19 sep 2017 - 19 sep 2017 : Nieuws

Derde ontwerpstudio in een reeks met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de stad.

Versnellen Vertragen #4 Amsterdam Zuidoost

10 okt 2017 - 10 okt 2017 : Nieuws

Amsterdam Zuid-Oost is als vierde versnellingslocatie onderwerp van gesprek.

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Sloterdijk

Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Marijn Schenk van NEXT Architects strijkt de ontwerpstudio twee dagen lang neer in de Tuin van...

Versnellen Vertragen #2 Sloterdijk

04 jul 2017 : Nieuws : Versnellen Vertragen

Ontwerpstudio waarin onderzocht wordt wat de kansen van Sloterdijk zijn als motor van de vernieuwing

Versnellen Vertragen: verslag Ontwerpstudio Oosterdok

Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Onder leiding van Peter van Assche (bureau SLA) duikt een team van ontwerpers en stakeholders een week lang in...

Versnellen – Vertragen #1 Waterplein Oosterdok

16 mei 2017 : Archief : Nieuws : Versnellen Vertragen

De ontwerpstudio zal onderzoeken wat waterplein Oosterdok kan betekenen voor de stad.

Ontwerpstudio’s Versnellen – Vertragen

Archief : Dossiers : Nieuws : Versnellen Vertragen

Architectuurcentrum Amsterdam organiseert een reeks ontwerpstudio´s met als doel kritisch onderzoek te doen naar de versnelde ontwikkeling van de...